مدیریت راهبردی؛ از تصمیم‌های شخصی تا پروژه‌های فضایی 🚀
اگه فکر می‌کنی درس مدیریت راهبردی (یا همون مدیریت استراتژیک) فقط به درد مدیرعامل‌ها و رؤسای شرکت‌ها می‌خوره، سخت در اشتباهی. این درس یکی از واحدهای اصلی رشته‌های مدیریت و مهندسی صنایعه و به‌عنوان درس اختیاری برای بچه‌های مهندسی هوا و فضا هم ...
مدیریت راهبردی؛ از تصمیم‌های شخصی تا پروژه‌های فضایی 🚀
اگه فکر می‌کنی درس مدیریت راهبردی (یا همون مدیریت استراتژیک) فقط به درد مدیرعامل‌ها و رؤسای شرکت‌ها می‌خوره، سخت در اشتباهی. این درس یکی از واحدهای اصلی رشته‌های مدیریت و مهندسی صنایعه و به‌عنوان درس اختیاری برای بچه‌های مهندسی هوا و فضا هم ارائه می‌شه. جالبه بدونید این دوره در دانشکده‌ی هوا و فضای دانشگاه صنعتی شریف ضبط شده.
حالا شاید بپرسی چرا اصلاً یه دانشجوی هوافضا باید درگیر مدیریت استراتژیک بشه؟ بذار با چند مثال ساده توضیح بدم.
چرا این دوره به کارت میاد؟ (حتی اگه مهندس باشی!)
تصمیم‌های شخصی خودت هم راهبردی‌ان: هر آدمی تو زندگی چند تا تصمیم استراتژیک می‌گیره؛ مثلاً «تو چه رشته‌ای ادامه تحصیل بدم؟»، «چه شغلی رو انتخاب کنم؟» یا «کدوم شهر برای زندگی بهتره؟». آموزه‌های این درس به همین انتخاب‌های روزمره هم کمک می‌کنه. هرچند تمرکز اصلی روی سازمان‌هاست، ولی می‌تونی از مفاهیمش تو سطح کلان‌تر (مثلاً سیاست‌گذاری یه کشور) هم استفاده کنی.
کلید رسیدن به موفقیت سازمانی: مدیریت راهبردی به سازمان‌ها یاد می‌ده چطور اهداف بلندمدت درست انتخاب کنن و برای رسیدن بهشون قدم‌های مناسب بردارن.
ضعف فارغ‌التحصیل‌ها معمولاً مدیریتیه، نه فنی: بررسی‌ها نشون داده دانشجویان هوافضا تو مباحث فنی مشکلی ندارن؛ مشکل اصلی‌شون بخش مدیریتی و تصمیم‌گیریه. این موضوع رو می‌شه به بقیه رشته‌های فنی و مهندسی هم تعمیم داد.
پروژه‌های بزرگ بدون برنامه مالی دووم نمیارن: پروژه‌های هوا و فضا معمولاً بزرگ و پرهزینه‌ان و هیچ‌کدومشون کوچیک نیست. پس دانش مالی و اقتصادی تو این حوزه دوچندان مهم می‌شه. تو این دوره یاد می‌گیری هزینه‌های کلان چطور مدیریت و تو برنامه‌های راهبردی سازمان گنجانده می‌شن.
پروژه‌های طولانی‌مدت نیاز به مداومت دارن: مثلاً پروژه‌ی ایستگاه فضایی بین‌المللی یه ماهه یا یه ساله نبود؛ سال‌ها طول کشید و سال‌ها هم استفاده می‌شه. این‌جور پروژه‌ها بدون برنامه‌ریزی راهبردی اصلاً جلو نمی‌رن.
اصلاً «راهبرد» یعنی چی؟
مفهوم راهبرد ریشه‌ی نظامی داره. یعنی برای پیروزی تو جنگ، روی نقاط قوت خودی و نقاط ضعف دشمن تمرکز کنی و استراتژی جنگی‌ت رو بر همون اساس بچینی. مثلاً اگه ارتش تو جنگیدن تو هوای سرد قویه، عملیات اصلی رو تو سرما می‌چینی؛ اگه دشمن طاقت جنگ طولانی رو نداره، جنگ رو به درازا می‌کشی.
کم‌کم این مفهوم به علوم غیرنظامی هم راه پیدا کرد. تو سازمان‌ها هم باید روی نقاط قوت خودت کار کنی و بخش عمده‌ی انرژی و تمرکزت رو بذاری برای رسیدن به هدف. تو ورزش هم همین‌طوره؛ یه ورزشکار برای موفقیت تو المپیک از چهار سال قبل تمرین، رژیم و برنامه‌ی خوابش رو تنظیم می‌کنه تا در نهایت قهرمان بشه.
تو این دوره چی یاد می‌گیری؟
تو دوره‌ی برنامه‌ریزی راهبردی، در کنار مباحث اصلی برنامه‌ریزی استراتژیک و مطالعه‌ی موردی شرکت‌ها و سازمان‌هایی که این کار رو انجام دادن، با چند مبحث مدیریتی دیگه هم آشنا می‌شی. چون برای برنامه‌ریزی راهبردی سازمان، لازمه با موضوعاتی مثل مدیریت ریسک، کنترل پروژه و مدیریت دانش هم آشنا باشی.
تعریف مدیریت راهبردی
مدیریت راهبردی یعنی برنامه‌ریزی، نظارت، تجزیه‌وتحلیل و ارزیابی مداوم برای توسعه‌ی استراتژی‌های مؤثر، اجرا و کنترل نتایجشون؛ همون چیزی که یه سازمان برای تحقق اهدافش لازم داره. تغییرات محیط کاری سازمان‌ها رو مجبور می‌کنه استراتژی‌های موفقیتشون رو مدام بازبینی کنن.
یه تعریف دیگه هم می‌شه گفت: مجموعه‌ی اقدامات مربوط به ارزیابی و انتخاب استراتژی، تعیین و تدوین بهترین راه‌کارهای درون و بیرون سازمان برای اجرای این استراتژی‌ها و در نهایت کنترل اقدامات اجرا شده.
فرایند تدوین برنامه‌ریزی راهبردی در چهار گام
قبل از هر چیز، تیم مدیریت شرکت باید سه چیز رو مشخص کنه: اهداف راهبردی، عناصر مهم برای رسیدن به این اهداف، و دامنه‌ی استراتژیک (محصولات و خدماتی که ارائه می‌ده).
گام اول: تحلیل وضعیت
اول باید نوع فعالیت سازمان، اهداف بلندمدت، مأموریت و چشم‌انداز سازمان مشخص بشه. بعد نوبت به تجزیه‌وتحلیل محیط داخلی و خارجی می‌رسه.
گام دوم: تدوین راهبرد
اینجا تصمیم می‌گیری منابع چطور تخصیص داده بشن، سازمان گسترش پیدا کنه یا نه، تنوع تو خدمات یا محصولات ایجاد بشه یا نه، با بازارهای داخلی و بین‌المللی چطور مواجه بشیم، ادغام یا مشارکت با سازمان‌های دیگه انجام بدیم یا نه و... . با توجه به نتایج گام اول، استراتژی برتر انتخاب می‌شه.
گام سوم: اجرای راهبرد
استراتژی‌های تعیین‌شده اجرا می‌شن. اولویت‌بندی فعالیت‌ها، تدوین برنامه‌ی عملیاتی و تخصیص منابع هم تو همین گام انجام می‌گیره.
گام چهارم: ارزیابی راهبرد
اینجا نتایج اجرای هر استراتژی بررسی می‌شه تا کارایی و اثربخشی تصمیمات مشخص بشه. اگه نتایج نشون بده تصمیمی ناکارآمده، اقدامات اصلاحی انجام و استراتژی‌ها دوباره تعیین می‌شن.
اهداف راهبردی یعنی چی؟
اهداف راهبردی، اهداف خاص مالی و غیرمالی و نتایجی هستن که یه شرکت می‌خواد تو یه بازه‌ی زمانی مشخص، معمولاً سه تا پنج سال آینده، بهشون برسه.
مدیریت راهبردی به چه کارهایی میاد؟
شرکت‌ها، دانشگاه‌ها، سازمان‌های غیرانتفاعی و خیلی جاهای دیگه می‌تونن از مدیریت راهبردی برای رسیدن به اهدافشون استفاده کنن. این رویکرد راه‌حل‌های کارآمدی در اختیار مدیران می‌ذاره تا با اصول پویا، جامع، آینده‌نگر و اقتضائی، مشکلات سازمان رو حل کنن.
اساس مدیریت راهبردی به درک مدیر از رقبا، تأمین‌کنندگان مواد اولیه، قیمت‌ها، توزیع‌کنندگان، بازارها، دولت‌ها، بستانکاران، سهامداران و مشتریان بستگی داره. درک درست این عوامل، موفقیت سازمان رو تعیین می‌کنه. پس مهم‌ترین ابزاری که سازمان‌ها برای موفقیت در آینده لازم دارن، همون مدیریت راهبرده.
